Sandomierz

SandomierzDo Sandomierza trzeba przyjechać latem. W słoneczny dzień jest to miasto spokojne, senne i niezwykle malownicze. Można spędzić kilka godzin spacerując uliczkami, warto odwiedzić tutejsze niezwykłe kościoły, posłuchać legendy o dzielnej Halinie Krępiance, która uratowała miasto przed Tatarami. Sandomierz nie jest szczególnie oblegany przez turystów, choć za sprawą telewizyjnego serialu wiele może się tu zmienić…

Do Sandomierza trzeba przyjechać latem. W słoneczny dzień jest to miasto spokojne, senne i niezwykle malownicze. Można spędzić kilka godzin spacerując uliczkami, warto odwiedzić tutejsze niezwykłe kościoły, posłuchać legendy o dzielnej Halinie Krępiance, która uratowała miasto przed Tatarami. Sandomierz nie jest szczególnie oblegany przez turystów, choć za sprawą telewizyjnego serialu wiele może się tu zmienić…

Brama Opatowska, Rynek

Brama Opatowska – gotycka brama wjazdowa do miasta wzniesiona w XIV w. z fundacji króla Kazimierza Wielkiego. W systemie gotyckich murów obronnych miasta były 4 bramy – Opatowska i nie zachowane – Zawichojska, Lubelska i Krakowska oraz dwie furty, z których zachowała się Dominikańska zwana „Uchem Igielnym”. Na północnej elewacji bramy istnieje oryginalna prowadnica, po której opuszczano kratę zamykającą wjazd do miasta. Brama Opatowska zwieńczona jest renesansową attyką. Na szczycie znajduje się taras widokowy.

Sandomierz był niegdyś bardzo znaczącym miastem, jego mieszkańcy posiadali liczne przywileje handlowe. Mury miejskie ograniczały możliwość rozbudowywania miasta, dlatego kupcy pod swoimi kamienicami budowali składy i piwnice, często liczące kilka kondygnacji. Zadanie było o tyle łatwe, że cały teren pokryty jest skałami lessowymi. W XX wieku nieużywane od długiego czasu piwnice zaczęły się zapadać powodując zawalenia budynków na terenie starówki. Podjęto prace mające na celu zabezpieczenie terenu. Wtedy w wyniku połączenia piwnic i składów kupieckich powstała Podziemna Trasa Turystyczna. Ma ona długość 470 metrów, ciągnie się momentami na głębokości 12 m. 

Na rynku uwagę zwraca oryginalny renesansowy ratusz – niewielki, ze ścianami zwieńczonymi attyką oraz ośmioboczną, pomalowaną na biało wieżą. Pochodzi z XIV wieku, mieści obecnie Muzeum Okręgowe.

{slimbox
images/gallery/sandomierz/sandomierz11.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz11_.jpg,Sandomierz – Brama Opatowska;
images/gallery/sandomierz/sandomierz10.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz10_.jpg,Sandomierz – Widok z tarasu widokowego na szczycie Bramy Opatowskiej;
images/gallery/sandomierz/sandomierz19.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz19_.jpg,Sandomierz – Widok z tarasu widokowego na szczycie Bramy Opatowskiej;
images/gallery/sandomierz/sandomierz14.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz14_.jpg,Sandomierz – Brama Opatowska;
images/gallery/sandomierz/sandomierz20.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz20_.jpg,Sandomierz – Furta Dominikańska – ‚Ucho Igielne’;
images/gallery/sandomierz/sandomierz13.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz13_.jpg,Sandomierz;
images/gallery/sandomierz/sandomierz15.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz15_.jpg,Sandomierz – ratusz;
images/gallery/sandomierz/sandomierz12.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz12_.jpg,Sandomierz – kamieniczki na rynku;
images/gallery/sandomierz/sandomierz16.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz16_.jpg,Sandomierz -zegar słoneczny na ratuszu;
images/gallery/sandomierz/sandomierz17.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz17_.jpg,Sandomierz;
images/gallery/sandomierz/sandomierz18.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz18_.jpg,Sandomierz}

 

Kościół św. Jakuba

Późnoromański kościół św. Jakuba powstał w XIII w. na miejscu wcześniejszej, całkowicie zniszczonej świątyni. Był siedzibą Dominikanów. Został przebudowany w stylu barokowym w latach 1624-73. W 1905 r. w pożarze spalił się ołtarz główny i duża część wyposażenia. Odrestaurowany na początku XX w., przywrócono mu romański charakter. Pozbawiony został tynków i wielu dekoracji, w efekcie robi dziś wrażenie nieco pustego. Pomimo tego wywiera niesamowite wrażenie, może za sprawą światła sączącego się do wnętrza i zapachu kadzideł.

Dominikanie zostali z kościoła usunięci przez władze po powstaniu styczniowym (1864), zostali w ten sposób ukarani za pomoc udzieloną powstańcom. Do kościoła ś. Jakuba powrócili w 2001 r.

 

{slimbox
images/gallery/sandomierz/sandomierz27.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz27_.jpg,Sandomierz – Kościół św. Jakuba;
images/gallery/sandomierz/sandomierz22.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz22_.jpg,Sandomierz – Kościół św. Jakuba;
images/gallery/sandomierz/sandomierz25.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz25_.jpg,Sandomierz, Kościół św. Jakuba – ołtarz główny;
images/gallery/sandomierz/sandomierz30.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz30_.jpg,Sandomierz, Kościół św. Jakuba – kaplica Męczenników Dominikańskich z ok. 1600 r. (fundacji Teofila Szemberka);
images/gallery/sandomierz/sandomierz23.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz23_.jpg,Sandomierz, Kościół św. Jakuba – kaplica Męczenników Dominikańskich, w ołtarzu obraz z 1260 r. przedstawiający męczeńską śmierć Dominikanów;
images/gallery/sandomierz/sandomierz24.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz24_.jpg,Sandomierz – płyta nagrobna księżnej Adelajdy, prawdopodobnie fundatorki kościoła. Pochodzi z XV w. i jest kopią oryginalnej płyty, która uległa zniszczeniu;
images/gallery/sandomierz/sandomierz26.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz26_.jpg,Sandomierz, Kościół św. Jakuba – najcenniejszy skarb kościoła – cudowny obraz Matki Bożej Różańcowej z XVII w., wzorowany na ikonie częstochowskiej. Kaplica w stylu secesyjnym zaprojektowana na pocz. XX w. przez Karola Frycza;
images/gallery/sandomierz/sandomierz29.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz29_.jpg,Sandomierz, Kościół św. Jakuba – kunsztownie wykonana krata przed kaplicą Matki Bożej Różańcowej, wykonana w 1910 r. przez W. Wierzchowskiego} 

 

Kościół św. Michała Archanioła

Zbudowany w latach 1686 – 1692. Był to kościół Benedyktynek, od 1903 r. budynki klasztorne wraz z kościołem przejęło Wyższe Seminarium Duchowne. Do dziś świątynia jest kościołem seminaryjnym.

Barokowy ołtarz główny spłonął w 1966 roku. Oglądać można odrestaurowane tabernakulum z pierwszej połowy XVII wieku, ołtarze boczne, ambonę. Oryginalne są tym kościele ławki.

 

{slimbox
images/gallery/sandomierz/sandomierz01.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz01_.jpg,Sandomierz – Kościół seminaryjny św. Michała Archanioła;
images/gallery/sandomierz/sandomierz08.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz08_.jpg,Kościół św. Michała Archanioła – ołtarz główny z tabernakulum z pierwszej połowy XVII wieku, nad nim obraz  przedstawiający św. Michała Archanioła zwyciężającego smoka;
images/gallery/sandomierz/sandomierz06.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz06_.jpg,Sandomierz – Kościół seminaryjny św. Michała Archanioła;
images/gallery/sandomierz/sandomierz02.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz02_.jpg,Kościół seminaryjny św. Michała Archanioła. Ołtarze boczne – Matki Bożej i św. Benedykta, obydwa z nastawą wykonaną w 1694 r. przez krakowskiego snycerza Franciszka Czernego;
images/gallery/sandomierz/sandomierz04.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz04_.jpg,Kościół seminaryjny św. Michała Archanioła – barokowa ambona wykonana 1 latach 1694-95 przez Mateusza Rozkwitowicza z Nowego Korczyna. Z piersi św. Benedykta wyrasta drzewo, baldachim ambony zwieńczony jest figurą pelikana, który symbolizuje miłość. Wśród gałęzi oplatających ambonę znajdują się figury Ojców Kościoła i Świętych Benedyktynów;
images/gallery/sandomierz/sandomierz05.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz05_.jpg,Sandomierz – Kościół seminaryjny św. Michała Archanioła;
images/gallery/sandomierz/sandomierz03.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz03_.jpg,Kościół św. Michała Archanioła – ławki barokowe z bogatą ornamentyką roślinną są dziełem stolarza Wojciecha Pogody, pochodzą z 1694 r ;
images/gallery/sandomierz/sandomierz09.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz09_.jpg,Sandomierz;
images/gallery/sandomierz/sandomierz07.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz07_.jpg,Sandomierz – Kościół seminaryjny św. Michała Archanioła}

 

Co jeszcze warto zobaczyć

Katedra – monumentalna gotycka budowla, niezwykle bogato zdobiona i wyposażona. Na uwagę zasługują bizantyjskie freski ufundowane przez Władysława Jagiełłę ok. 1420 roku. Niestety w Katedrze obowiązuje całkowity zakaz fotografowania.

{slimbox
images/gallery/sandomierz/sandomierz31.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz31_.jpg,Sandomierz – wnętrze katedry, (źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Bazylika_katedralna_Narodzenia_NMP_w_Sandomierzu) }

Zamek królewski usytuowany jest na wysokiej skarpie wiślanej.  Pierwsze wzmianki o drewnianej budowli pochodzą już z XI wieku. Została ona jednak doszczętnie zniszczona podczas najazdów Tatarów (XIII w.). Murowany zamek, który powstał w tym miejscu, w 1656 r. został wysadzony w powietrze przez wycofujące się wojska szwedzkie. Ocalało jedynie zachodnie skrzydło, które Austriacy odremontowali z przeznaczeniem na sąd i więzienie. Funkcjonowało ono aż do 1959 r. Obecnie w zamku mieści się Muzeum Okręgowe.

{slimbox
images/gallery/sandomierz/sandomierz21.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz21_.jpg,Sandomierz – zamek mieści obecnie Muzeum Okręgowe;
images/gallery/sandomierz/sandomierz28.jpg,images/gallery/sandomierz/sandomierz28_.jpg,Sandomierz}

 

Wąwóz Królowej Jadwigi – malowniczy wąwóz wydrążony w skale lessowej.

 

Chęciny

Zamek ChęcinyZamek królewski w Chęcinach to budowla obronna z przełomu XIII i XIV wieku. Wzniesiony na szczycie Góry Zamkowej (365 m n.p.m.), dopasowany jest do niej kształtem. Górny zamek posiada dwie wieże. Na jednej z nich urządzono taras widokowy, z którego można podziwiać panoramę Gór Świętokrzyskich. Warto też wybrać się na spacer wąską ścieżką obiegającą mury od zewnątrz…

 Zamek królewski w Chęcinach to budowla obronna z przełomu XIII i XIV wieku. Wzniesiony na szczycie Góry Zamkowej (365 m n.p.m.), dopasowany jest do niej kształtem. Górny zamek posiada dwie wieże. Na jednej z nich urządzono taras widokowy, z którego można podziwiać panoramę Gór Świętokrzyskich. Warto też wybrać się na spacer wąską ścieżką obiegającą mury od zewnątrz.

Zamek chęciński na początku XIX w. znajdował się w rękach Władysława Łokietka. Był to ważny ośrodek administracji i życia politycznego. Odbywały się tutaj zjazdy możnowładców i rycerstwa. Twierdza była jednym z miejsc koncentracji wojsk polskich udających się na wojnę z Krzyżakami. Przez pewien czas przechowywano w Chęcinach skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej oraz skarbiec koronny.

W połowie XIV wieku zamek został rozbudowany przez Kazimierza Wielkiego. Był wtedy jedną z najpotężniejszych polskich warowni. W czasach swej świetności nigdy nie został zdobyty.

Twierdza służyła też, od końca XIV wieku, jako więzienie stanu. Zamek był też rezydencją rodzin królewskich. Mieszkała tu m.in. królowa Bona wraz ze swym ogromnym skarbcem.

Zamek zaczął podupadać w XVI w. W 1588 roku sejm zdecydował o przeniesieniu ksiąg ziemskich powiatu chęcińskiego z zamku do kościoła w Chęcinach. Świadczy to o spadku znaczenia warowni. W 1607r. zamek został zdobyty i zniszczony, później odbudowany a nawet rozbudowany. W czasie „potopu szwedzkiego” twierdzę chęcińską zniszczyły wojska Rakoczego i wojska szwedzkie. Wkrótce zamek opustoszał i popadł w ruinę.

Przez kolejne lata mury zamku były rozbierane przez miejscową ludność, a pozyskany materiał wykorzystywano do budowy domów. Dalsze zniszczenia nastąpiły w czasie I wojny światowej, kiedy to Rosjanie bronili się na zamku przed ostrzałem artyleryjskim Austriaków.
 

{slimbox
images/gallery/checiny/checiny.jpg,images/gallery/checiny/checiny_.jpg,Chęciny;
images/gallery/checiny/checiny02.jpg,images/gallery/checiny/checiny02_.jpg,Chęciny;
images/gallery/checiny/checiny05.jpg,images/gallery/checiny/checiny05_.jpg,Chęciny;
images/gallery/checiny/checiny03.jpg,images/gallery/checiny/checiny03_.jpg,Chęciny;
images/gallery/checiny/checiny04.jpg,images/gallery/checiny/checiny04_.jpg,Chęciny;
images/gallery/checiny/checiny06.jpg,images/gallery/checiny/checiny06_.jpg,Chęciny;
images/gallery/checiny/checiny01.jpg,images/gallery/checiny/checiny01_.jpg,Chęciny} 

Ujazd

Zamek KrzyżtopórZamek Krzyżtopór  to pałac symbolizujący rok, cztery baszty reprezentujące pory roku, 12 wielkich sal – miesiące, 52 pokoje – liczba tygodni w roku i 365 okien – dni w roku. Jedna z sal miała przeszklony sufit, nad którym umieszczono akwarium z rybami. Stajnie mogące pomieścić 300 koni były wyposażone w marmurowe żłoby i lustra, których zadaniem było doświetlenie pomieszczeń…

Zamek KrzyżtopórZamek Krzyżtopór  to pałac symbolizujący rok, cztery baszty reprezentujące pory roku, 12 wielkich sal – miesiące, 52 pokoje – liczba tygodni w roku i 365 okien – dni w roku. Jedna z sal miała przeszklony sufit, nad którym umieszczono akwarium z rybami. Stajnie mogące pomieścić 300 koni były wyposażone w marmurowe żłoby i lustra, których zadaniem było doświetlenie pomieszczeń.
Zamek posiadał system grzewczy i wentylacyjny, a w jednej z wież znajdowało się źródło czystej wody. Działała instalacja przypominająca windę, służąca do transportowania posiłków.

Prawdopodobny czas wybudowania zamku to lata 1621-1644. Właścicielem był Krzysztof Ossoliński, który jednak w zamku nie zamieszkiwał z powodu licznych obowiązków związanych z pełnieniem funkcji posła na Sejm. Zmarł zresztą rok po ukończeniu budowy. Zamek i miejscowość Ujazd przyjęły  nazwę Krzysztopór – od imienia właściciela i znaku herbowego, w późniejszych wiekach powstała nazwa Krzyżtopór i funkcjonuje do dziś. Na bramie wjazdowej znajdują się dwie płaskorzeźby: krzyż – symbol wiary katolickiej, szczególnie znaczący w okresie reformacji, oraz topór – herb Ossolińskich.

Już w 1655 r. zamek został w znacznym stopniu zniszczony i ograbiony przez Szwedów. Kolejni właściciele nie mieli funduszy na jego odbudowę, zamieszkiwali tylko część pomieszczeń. W 1770 r.  Konfederaci Barscy dokonali kolejnych zniszczeń. Wkrótce zamek przestał być zamieszkiwany i stał się wyłącznie okazałą ruiną. Pozostał w takim stanie do dziś.

 {slimbox
images/gallery/ujazd/ujazd02.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd02_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd03.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd03_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd04.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd04_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd13.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd13_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd12.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd12_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd21.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd21_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd01.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd01_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd14.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd14_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd16.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd16_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd15.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd15_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd11.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd11_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd19.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd19_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd10.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd10_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd06.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd06_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd20.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd20_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd18.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd18_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd17.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd17_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd07.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd07_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd09.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd09_.jpg,Ujazd;
images/gallery/ujazd/ujazd05.jpg,images/gallery/ujazd/ujazd05_.jpg,Ujazd}

Szydłów

SzydłówW Szydłowie  zachował się do czasów współczesnych XIV-wieczny układ urbanisty średniowiecznego miasta. Bardzo dobrze zachowane są mury obronne długości ok.  680 m. Do dziś zachowała się zwieńczona attyką Brama Krakowska. Składa się z dwóch części: starszej, wysokiej, pochodzącej z XIV wieku i niższej, dobudowanej dla ochrony i wzmocnienia tej starszej części. Wyższa część budowli została przebudowana w XVI w. w stylu renesansowym…

SzydłówW Szydłowie  zachował się do czasów współczesnych XIV-wieczny układ urbanisty średniowiecznego miasta. Bardzo dobrze zachowane są mury obronne długości ok. 680 m. Do dziś zachowała się zwieńczona attyką Brama Krakowska. Składa się z dwóch części: starszej, wysokiej, pochodzącej z XIV wieku i niższej, dobudowanej dla ochrony i wzmocnienia tej starszej części. Wyższa część budowli została przebudowana w XVI w. w stylu renesansowym.
 
Wewnątrz murów zachowały się ruiny zamku królewskiego wzniesionego ok. 1354 roku przez Kazimierza Wielkiego. Po pożarze z 1630 roku i zniszczeniach dokonanych przez wojska szwedzkie podczas potopu w 1656 roku zamek odnowiono. Po kolejnych zniszczeniach w XVIII wieku zamek opustoszał.

Na dziedzińcu zamkowym stoi niewielki budynek. Była to kiedyś baszta, w 1528 r. przebudowana i przeznaczona na skarbczyk. Budynek ten jest obecnie siedzibą Muzeum Regionalnego.

Najstarszym i najokazalszym kościołem Szydłowa jest fara pw. św. Władysława. Ufundowana została przez Kazimierza Wielkiego, budowę ukończono w 1355 roku. W 1630 spłonęła w pożarze. Kościół został odbudowany, ale pierwotny kształt przywrócono jedynie prezbiterium.

Poza murami, naprzeciwko Bramy Krakowskiej na wzgórzu stoi mały kościółek pw. Wszystkich Świętych.  Wewnątrz znajdują się pozostałości gotyckiej polichromii z drugiej połowy XIV w., przedstawiają one sceny z Nowego Testamentu. Do wnętrza kościoła prowadzą trzy gotyckie portale. Trwają obecnie prace konserwatorskie w tym kościele.

Już w XV w, znaczącą grupę wśród mieszkańców Szydłowa stanowili Żydzi. W połowie XVI w. wybudowali oni synagogę. Wnętrze sali modlitw pokryte było typowymi malowidłami z tekstami modlitw w języku hebrajskim. W końcu XIX w. pożar zniszczył wnętrze synagogi. W czasie II wojny światowej ludność żydowską, stanowiącą większość wśród mieszkańców Szydłowa, Niemcy wywieźli do obozów koncentracyjnych. Sam budynek uległ znacznemu zniszczeniu.
Synagogę odbudowano w latach 70 – tych XX w. Mieści ona muzeum z eksponatami związanymi z kulturą żydowską. Są to przedmioty i księgi religijne.

 

{slimbox
images/gallery/szydlow/szydlow05.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow05_.jpg,Szydłów – Brama Krakowska;
images/gallery/szydlow/szydlow13.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow13_.jpg,Szydłów – fragment ruin zamku;
images/gallery/szydlow/szydlow06.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow06_.jpg,Szydłów – Muzeum Regionalne;
images/gallery/szydlow/szydlow02.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow02_.jpg,Szydłów – Kościół św. Władysława;
images/gallery/szydlow/szydlow08.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow08_.jpg,Szydłów – w kościele św. Władysława;
images/gallery/szydlow/szydlow09.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow09_.jpg,Szydłów – Kościółek Wszystkich Świętych;
images/gallery/szydlow/szydlow12.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow12_.jpg,Szydłów – Kościółek Wszystkich Świętych;
images/gallery/szydlow/szydlow10.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow10_.jpg,Szydłów – Kościółek Wszystkich Świętych;
images/gallery/szydlow/szydlow07.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow07_.jpg,Szydłów – Synagoga;
images/gallery/szydlow/szydlow11.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow11_.jpg,Szydłów – Synagoga;
images/gallery/szydlow/szydlow04.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow04_.jpg,Szydłów – Synagoga;
images/gallery/szydlow/szydlow03.jpg,images/gallery/szydlow/szydlow03_.jpg,Szydłów – Synagoga}